“Islami dhe Fanatizmi” me të drejtë mund të konsiderohet ‘çështja e ditës’. Këtë pasdite jemi mbledhur për të diskutuar mbi problemin e fanatizmit ndërkohë që pothuajse e gjithë bota perëndimore është mbërthyer nga dhuna, kur shohim se në shumë vende perëndimore instrumentet e bindjes paqësore janë zëvendësuar nga mjetet e dhunës, madje kur edhe në një vend i cili është konsideruar si vendlindja e demokracisë, shprehen hapur dyshime mbi dobinë dhe postulatet e traditës themelore të demokracisë.
Pikë së pari, çfarë është fanatizmi? Është një term i cili përdoret shumë dhe me të cilin abuzohet po aq shumë, dhe jo vetëm nga shkrimtarët dhe studiuesit e sotëm. Shfrytëzimi i këtij termi ndeshet thellë në të kaluarën historike. Është përdorur për t’i detyruar të heshtin kundërshtarët politikë. Është përdorur për të emërtuar sekte të ndryshme fetare si përhapës të dhunës, me të drejtë apo gabimisht. Është një nga termat që gjithmonë janë përdorur nga grupe të ndryshëm njerëzish. Për sa i përket kësaj duhet të jemi mjaft të qartë për domethënien që ka.
Ekzistojnë tre pika kryesore që duhet të kihen parasysh. Së pari, unë do ta trajtoja si fanatik dikë që nuk është i hapur ndaj arsyes, i cili nuk është i përgatitur të mendojë dhe të debatojë, i cili në vend të logjikës së argumentit do të shfrytëzonte përdorimin arbitrar të autoritetit.
Së dyti, problemi i dhunës është thelbësor për vlerësimin e asaj që është me të vërtetë fanatizmi. Duke përdorur ato mjete, ato metoda, ato teknika të cilat krijojnë çrregullime, urrejtje dhe dhunë: metoda të tilla mund të konsiderohen si pjesë e pandashme e natyrës së fanatizmit. Vetëm përdorimi i forcës nuk është dhunë. Edhe polici përdor forcën, por kjo nuk mund të konsiderohet dhunë përderisa nuk kalohen disa kufij të caktuar. Prindërit, të moshuarit, madje edhe miqtë mund ta përdorin forcën deri në një shkallë të caktuar ndaj dikujt, por ajo nuk do të ishte dhunë. Dhuna është ai përdorim i forcës i cili cenon një sërë parimesh të pranuara në përgjithësi.
Kjo na sjell në pikën e tretë. Thelbësore për fanatizmin është dhunimi i atyre vlerave të cilat janë pranuar nga njerëzimi si kodi themelor i sjelljes – pushteti i ligjit, parimet e drejtësisë, drejtësia natyrale dhe drejtësia sociale.
Standarde të dyfishta
Çështja bëhet disi më e koklavitur. Të jesh i vendosur në bindjet e tua nuk është fanatizëm sipas domethënies së fjalës në të folurën e përditshme. Të besosh në vlera të caktuara, të jetosh për to, të punosh për to, të përpiqesh për to nuk është fanatizëm.
Jetojmë në një botë të çuditshme të standardeve të dyfishta, ato që Xhorxh Oruelli dikur i ka përshkruar si ‘mendime të dyfishta’ dhe ‘e folur e dyfishtë’. Me të vërtetë që është e habitshme që nëse një socialist është i vendosur në çështjen e tij kjo emërtohet si zell revolucionar. Nëse një mysliman punon për Islamin kjo është fanatizëm. Nëse një demokrat shkon deri në atë pikë që të shprehet, ashtu siç janë shprehur jo pak intelektualë në perëndim, se ata që duan të ndryshojnë sistemin demokratik nëpërmjet mjeteve demokratike janë rebelë dhe konsiderohen të përgjegjshëm për përhapjen e dhunës… kjo nuk konsiderohet si fanatizëm.
Në këtë epokë të ‘fjalëve të dyfishta’ dhe ‘mendimi të dyfishtë’, të jesh i vendosur në idealet e tua, të besosh se në to ekziston aftësia bindëse nuk është fanatizëm.
Argumenti se në emër të tolerancës duhet të tolerohet gjithçka është një argument krejtësisht i pathemeltë. Toleranca është diçka e vërtetë dhe e çmuar. Toleranca është një virtyt i madh kulturor, por nuk është një vlerë absolute. Nuk mund të tolerohet personi i cili parkon në anën e gabuar të rrugës. Nuk mund të tolerohet në asnjë mënyrë dikush që shkel ligjin, duke vepruar kundër mirëqenies dhe normave të shoqërisë. Toleranca duhet të ketë kufijtë e saj. Dhe këtu qëndron dallimi ndërmjet idealizmit dhe fanatizmit. Bindja dhe kokëfortësia nuk janë e njëjta gjë. Edhe një njeri me bindje beson, por ai beson në bazë të arsyes dhe argumentit dhe është i përgatitur për ta mbrojtur çështjen e tij.
Një kokëfortë nuk është i përgatitur të dëgjojë asgjë që shkon kundër pikëpamjeve të tij.
Ngatërrimi i idealizmit me fanatizmin
Është fatkeqësi që shkrimtarët perëndimorë, madje edhe studiuesit e tyre më të njohur, dhe rendi i gazetarëve, kanë rënë pre e ngatërrim


