Xhamia Nuruosmaniye Mosque përfaqëson një nga momentet më të rëndësishme të evolucionit arkitekturor osman, ku për herë të parë ndikimet evropiane të stilit barok u integruan në mënyrë të plotë në arkitekturën islame të perandorisë.
Konteksti historik dhe ndërtimi
Ndërtimi i kësaj xhamie filloi gjatë sundimit të Sulltan Mahmud I (1730–1754), në një periudhë kur Perandoria Osmane po përjetonte një hapje më të madhe ndaj ndikimeve kulturore dhe artistike evropiane. Pas vdekjes së tij të papritur, projekti u përfundua dhe xhamia u inaugurua në vitin 1755 nga pasardhësi i tij, Sulltan Osman III.
Xhamia u ndërtua në një nga zonat më strategjike të Istanbul, pranë hyrjes së Kapaliçarshisë (Grand Bazaar), duke e bërë atë një qendër jo vetëm fetare, por edhe urbane dhe sociale.
Arkitektura dhe stili barok osman
Nuruosmaniye konsiderohet si shembulli më i pastër i stilit barok osman, një stil që kombinon elemente tradicionale islame me forma dinamike, lakuese dhe dekorime të pasura të frymëzuara nga arkitektura evropiane.
Projektimi i saj iu besua arkitektit osman Mustafa Aga dhe mjeshtrit grek Simeon Kalfa, gjë që reflekton bashkëpunimin ndërkulturor karakteristik të asaj kohe.
Elementet kryesore arkitekturore përfshijnë:
- Kupola madhështore qendrore, e cila dominohet nga dritë natyrale
- Harqe dhe forma të rrumbullakosura, tipike për stilin barok
- Dekorime të gdhendura me finesë, më të lira dhe më dinamike krahasuar me stilin klasik osman
- Oborr gjysmërrethor (unik), ndryshe nga oborret tradicionale drejtkëndore të xhamive osmane
“Drita e Osmane” – kuptimi dhe simbolika
Një nga veçoritë më të dallueshme të kësaj xhamie është përdorimi i gjerë i dritareve. Struktura përfshin një numër të madh hapjesh që lejojnë depërtimin e dritës natyrore në brendësi, duke krijuar një atmosferë të ndriçuar dhe shpirtërore.
Kjo është edhe arsyeja pse ajo mban emrin “Nuruosmaniye”, që përkthehet si “Drita e Osmanit” – një referencë simbolike ndaj ndriçimit fizik dhe atij shpirtëror.
Kompleksi (Külliye) dhe funksioni shoqëror
Si shumë xhami osmane, edhe Nuruosmaniye është pjesë e një kompleksi më të gjerë (külliye), që përfshinte:
- Medrese (institucion arsimor)
- Bibliotekë
- Imaret (kuzhinë publike për të varfrit)
- Dyqane dhe hapësira tregtare
Kjo e bënte xhaminë një qendër multifunksionale që ndërthurte fenë, arsimin dhe jetën sociale.
Vlera arkitekturore dhe historike
Nuruosmaniye shënon një pikë kthese nga arkitektura klasike osmane e periudhës së Mimar Sinan drejt një epoke më eksperimentale dhe të hapur ndaj ndikimeve të jashtme. Ajo nuk është vetëm një monument fetar, por edhe një dëshmi e transformimit kulturor të Perandorisë Osmane në shekullin XVIII.
Në thelb, kjo xhami nuk është thjesht një vend adhurimi, por një manifestim i një periudhe tranzicioni – ku tradita islame dhe estetika evropiane u ndërthurën për të krijuar një identitet të ri arkitekturor.
pregatiti: bota-islame.com
