Financial Times: “Pse bankimi islamik po lulëzon – Rasti i Pakistanit”. (Bazuar në transkriptin e podcast-it Behind the Money, publikuar më 2 prill 2025)
1. Konteksti: Islami dhe financa në Pakistan
- Në Pakistan, ku shumica e popullsisë është myslimane dhe mjaft konservatore, ka një rritje të ndjeshme të interesit për bankimin islamik – një sistem financiar që ndalon marrjen apo dhënien e interesit (riba), ndalon investimet në produkte haram (si alkool, bixhoz, derr, etj.) dhe thekson ndarjen e riskut dhe fitimit mes palëve.
- Shumë qytetarë si Ali Shams, një biznesmen në Islamabad, shprehen se ndihen të qetë shpirtërisht duke mos u përfshirë në interesa, edhe nëse kjo do të thotë të marrin më pak përfitim financiar.
2. Rritja e sektorit dhe shembulli i Meezan Bank
- Meezan Bank është banka më e madhe dhe më fitimprurëse në Pakistan për tri vite me radhë, duke tejkaluar bankat tradicionale.
- Pjesa e depozitave që menaxhohet sipas sistemit islamik ka arritur rreth 25%, dhe qeveria ka vendosur objektivin që deri më 2028 i gjithë sistemi të jetë pa interes.
3. Si funksionon bankimi islamik?
- Nuk jepet një normë fikse interesi.
- Banka blen një pasuri dhe ua jep klientëve me qira me opsion blerjeje (ijara).
- Fitimi ndahet në bazë të performancës së investimit (mudaraba, musharaka).
- Nuk lejohet të bësh para thjesht nga paraja — çdo përfitim duhet të lidhet me një pasuri reale.
4. Instrumenti kryesor – Sukuk
- Sukuk është një instrument islamik që i ngjan bonove të qeverisë, por duhet të lidhet me një pasuri reale (si toka, prona, etj.).
- Në Pakistan, sukuk-ët shpesh ndjekin normat e interesit të tregut, duke imituar bonot klasike — kjo është bërë për ta bërë sistemin konkurrues dhe për të nxitur kalimin nga bankat konvencionale.
5. Kriza financiare dhe përfitimi i bankave islamike
- Në verën e vitit 2023, kur Pakistan ishte pranë falimentimit dhe inflacioni ishte mbi 30%, bankat, përfshirë ato islamike, përfituan shumë nga sukuk-ët me norma të larta fitimi (19–22%).
- Klientëve iu kthyen përfitime më të vogla (8–10%), ndërsa bankat fituan shumë.
6. Ndërhyrja e Bankës Qendrore dhe reagimi i sektorit
- Banka Shtetërore e Pakistanit vendosi që bankat islamike të ndajnë të paktën 75% të fitimit me klientët.
- Kjo u pa nga bankat si një “ndëshkim”, duke u argumentuar se dëmton zhvillimin e sektorit.
7. Sfidat e mëdha përpara
- Me uljen e normave të interesit nga 22% në rreth 12%, përfitimi nga sukuk-ët do të bjerë.
- Bankat do të detyrohen të kthehen në bankim aktiv: kredi për biznese apo individë.
- Rritet rreziku i moskthimit të kredive (non-performing loans) dhe bankat do të duhet të ndajnë humbjet me klientët.
8. Çështje etike dhe sociale
- Ka kritika të forta se disa banka po përdorin fenë për të fituar më shumë, duke mbajtur shumicën e fitimeve për vete dhe duke ndarë pak me klientët.
- Nga ana tjetër, për shumë qytetarë të varfër apo ruralë që nuk kishin lidhje me sistemin bankar, bankimi islamik është alternativa e vetme që u përputhet me bindjet fetare.
9. A do të funksionojë kalimi në sistem tërësisht islamik deri më 2028?
- Ekspertët janë skeptikë: vetëm 1/5 deri 1/3 e sistemit financiar është aktualisht islamik.
- Rritja ekziston, por pengesat janë:
- mungesa e standardizimit,
- ndërhyrjet e mundshme të gjykatave fetare,
- mungesa e pasurive reale për mbështetje të sukuk-ëve,
- rreziku i largimit të investitorëve të huaj.
/ pregatiti: bota-islame.com
