Të dashur lexues,

Sot në Bota Islame nisim një cikël të ri kushtuar qyteteve që kanë lënë gjurmë të thella në historinë dhe qytetërimin islam.

Në rubrikën “Qytetet Islame”, çdo ditë do t’ju sjellim në fokus një qytet, duke ju ftuar ta njihni atë jo thjesht si një destinacion apo prezantim turistik, por si pjesë të një udhëtimi nëpër historinë, qytetërimin, dijen, kulturën dhe trashëgiminë islame.

Nga Meka dhe Medina, te Bagdadi, Damasku, Kajroja, Stambolli, Bursa e Konja; nga qendrat e mëdha të botës islame deri te Kordoba, Granada, Toledoja, Selaniku dhe qytete të tjera ku historia islame ka lënë gjurmët e saj — do të udhëtojmë së bashku për të zbuluar historitë, personalitetet, institucionet dhe monumentet që formësuan këto qytete ndër shekuj.

📍 Ndalesa jonë e parë: Meka e Nderuar — qyteti drejt të cilit drejtohet bota myslimane.

🕌 QYTETET ISLAME | 01

MEKA – Qyteti drejt të cilit kthehet bota myslimane

Në një luginë të rrethuar nga male të heshtura, në zemër të Hixhazit, qëndron një qytet që nuk është thjesht një vend në hartë. Meka e Nderuar – Mekke el-Mukerreme është një thirrje e brendshme, një drejtim i përhershëm i zemrës për çdo mysliman.

Për besimtarët, Meka nuk është vetëm një qytet. Ajo është një ndjenjë që zgjohet pesë herë në ditë, kur balli përkulet në tokë dhe shpirti drejtohet nga një pikë e vetme. Është vendi ku miliona hapa bashkohen në një ritëm të përbashkët, ku lutjet ngrihen drejt qiellit dhe ku historia e profetëve merr jetë në çdo cep.

Edhe pse sot është një metropol i gjallë dhe modern, me rrugë të mbushura dhe ndërtesa që prekin qiellin, në zemrën e saj rreh e njëjta qendër e shenjtë që ka tërhequr njerëz për shekuj: Qabeja e Shenjtë.

🕋 Qabeja – zemra e Mekës

Në mes të Mesxhid el-Haramit, si një pikë që mbledh gjithë botën rreth vetes, qëndron Qabeja. Ajo nuk është vetëm një ndërtesë – është drejtimi i lutjes, simboli i unitetit dhe një kujtesë e përhershme e lidhjes mes njeriut dhe Krijuesit.

Historia e saj na çon pas në kohë, tek Profeti Ibrahim a.s. dhe biri i tij Ismail a.s., të cilët ngritën themelet e kësaj Shtëpie të Shenjtë me përulësi dhe lutje:

“Zoti ynë, pranoje prej nesh! Vërtet, Ti je Ai që dëgjon dhe di gjithçka.”
(El-Bekare, 2:127)

Çdo mysliman, kudo që ndodhet, e njeh këtë drejtim. Në heshtjen e një dhome, në një xhami të mbushur apo në një cep të largët të botës, zemra dhe trupi drejtohen nga e njëjta pikë.

Gjatë Haxhit dhe Umres, kjo lidhje bëhet e dukshme. Njerëz nga çdo komb, çdo gjuhë dhe çdo kulturë rrotullohen rreth Qabesë në tavaf, si një oqean i gjallë që lëviz në harmoni. Në atë moment, dallimet zbehen dhe mbetet një ndjenjë e fortë përkatësie ndaj një umeti të vetëm.

Haxherul Esvedi dhe pjesët e Qabesë

Në një nga qoshet e Qabesë ndodhet Haxherul Esvedi – Guri i Zi, një pikë që shënon fillimin dhe fundin e çdo rrotullimi të tavafit. Për shumë pelegrinë, afrimi pranë tij është një moment i mbushur me emocione të thella dhe një kujtim që mbetet gjatë në zemër.

Rreth Qabesë gjenden edhe pjesë të tjera që mbartin histori dhe simbolikë të veçantë: Multazemi, pranë të cilit besimtarët bëjnë lutje me përulësi; dera e Qabesë, e ngritur mbi nivelin e tokës; Mizabi, ulluku që përcjell ujin e shiut nga çatia; dhe Hixhr Ismaili, një hapësirë që lidhet me kufijtë e hershëm të Shtëpisë së Shenjtë.

Qabeja mbulohet nga Kiswah, mbulesa karakteristike e zezë, e zbukuruar me ajete kuranore dhe kaligrafi të qëndisura me fije të arta dhe të argjendta.

💧 Zemzemi – uji që shoqëron historinë e Mekës

Pranë Qabesë ndodhet burimi i Zemzemit, i lidhur në traditën islame me historinë e Haxheres dhe birit të saj, Ismailit a.s.

Rrëfimi i tij na çon tek një nënë që lëvizte mes Safas dhe Merves në kërkim të ujit për të birin. Në atë përpjekje të mbushur me ankth, shpresë dhe besim, erdhi mëshira hyjnore dhe u shfaq Zemzemi.

Sot, ecja mes Safas dhe Merves – Sa’ji – është pjesë e riteve të Haxhit dhe Umres. Çdo hap mes tyre është një rikujtim i asaj përpjekjeje dhe i atij besimi. Çdo gllënjkë nga Zemzemi krijon një lidhje me një histori të hershme që vazhdon të jetojë në kujtesën shpirtërore të myslimanëve.

🌙 Meka – qyteti ku lindi Profeti Muhamed ﷺ

Në këtë qytet, rreth vitit 570, lindi Profeti Muhamed ﷺ.

Ai u rrit mes rrugëve të Mekës, në një shoqëri ku, krahas trashëgimisë së lidhur me Ibrahimin a.s. dhe Qabenë, ishte përhapur gjerësisht idhujtaria.

Në moshën 40-vjeçare, gjatë një prej qëndrimeve të tij në shpellën Hira, në Xhebel en-Nur – Malin e Dritës – gjithçka ndryshoi.

Aty erdhi shpallja e parë:

“Lexo!”

Një fjalë që do të hapte një kapitull të ri jo vetëm në historinë e Mekës, por në historinë e një qytetërimi të tërë.

Nga persekutimi te rikthimi në Mekë

Rruga e këtij mesazhi nuk ishte e lehtë. Myslimanët e parë përjetuan presione, përndjekje dhe sakrifica, derisa erdhi momenti i Hixhretit, kur Profeti ﷺ dhe shokët e tij u larguan drejt Medinës.

Por historia nuk përfundoi aty.

Pas vitesh, Profeti ﷺ u kthye në Mekë, jo më si i përndjekur, por si udhëheqës. Qabeja u pastrua nga idhujt dhe u rikthye në qëllimin e saj të pastër: adhurimin e Allahut Një.

Ishte një moment historik që u shoqërua me faljen e shumë prej kundërshtarëve të dikurshëm dhe që shënoi një kapitull të ri për Mekën.

🕌 Mesxhid el-Harami – xhamia më e shenjtë e Islamit

Rreth Qabesë është zgjeruar ndër shekuj Mesxhid el-Harami, duke u bërë një hapësirë që përqafon miliona besimtarë.

Dinasti dhe shtete të ndryshme myslimane kanë kontribuar në mirëmbajtjen, restaurimin dhe zgjerimin e tij, ndërsa në epokën moderne kompleksi është transformuar në përmasa të jashtëzakonshme.

Megjithatë, për çdo pelegrin, përvoja mbetet thellësisht personale. Në mes të turmës, secili kërkon një moment të vetin – një lutje të heshtur, një çast reflektimi, një ndjenjë paqeje që shpesh është e vështirë të përshkruhet me fjalë.

Sepse, në fund, gjithçka kthehet tek një pikë: Qabeja.

🏙️ Meka e vjetër dhe metropoli i sotëm

Meka ka ndryshuar shumë në pamje. Nga një qytet me ndërtesa tradicionale dhe rrugë të ngushta mes maleve, ajo është shndërruar në një metropol modern, me infrastrukturë të gjerë, hotele dhe ndërtesa të larta.

Por përtej ndryshimeve urbane, diçka ka mbetur e pandryshuar: Qabeja vazhdon të jetë zemra e qytetit.

Për shumë pelegrinë, çasti kur e shohin atë për herë të parë është një moment i veçantë, i mbushur me emocione, lot dhe qetësi të thellë.

🕋 Meka dhe Haxhi – qyteti ku takohet bota

Gjatë Haxhit, Meka bëhet një oqean njerëzish që lëvizin në një ritëm të përbashkët.

Zërat bashkohen në një thirrje:

“Lebbejke Allahumme Lebbejk…”

Në atë çast, dallimet e statusit, kombësisë dhe prejardhjes humbasin rëndësinë e tyre. Të gjithë bashkohen në të njëjtin adhurim dhe në të njëjtën thirrje.

Është një përvojë që prek shpirtin thellë dhe një kujtesë se përtej çdo dallimi, besimtarët mund të takohen në një pikë të përbashkët të adhurimit dhe përulësisë.

🕋 10 fakte që ndoshta nuk i dinit për Qabenë

1. Qabeja nuk ka qenë gjithmonë në formën që shohim sot

Gjatë historisë, Qabeja është rindërtuar dhe restauruar disa herë. Një nga rindërtimet më të njohura u krye nga Kurejshët para fillimit të shpalljes profetike. Profeti Muhamed ﷺ, ende para profetësisë, luajti rol në zgjidhjen e mosmarrëveshjes mes fiseve se kush do të kishte nderin të vendoste Haxherul Esvedin në vendin e tij.

2. Hixhr Ismaili konsiderohet pjesë e hapësirës origjinale të Qabesë

Zona gjysmërrethore pranë Qabesë, e njohur si Hixhr Ismail ose Hatim, përfshin një pjesë që lidhet me kufijtë e ndërtesës së Qabesë para rindërtimit të saj nga Kurejshët. Për këtë arsye, gjatë tavafit besimtarët kalojnë jashtë kësaj hapësire.

3. Qabeja ka pasur dy dyer në një periudhë të historisë së saj

Sipas transmetimeve islame, Profeti Muhamed ﷺ shpjegoi se do të dëshironte ta rindërtonte Qabenë mbi themelet e Ibrahimit a.s., me një derë hyrëse dhe një derë dalëse në nivelin e tokës, por nuk e bëri këtë duke marrë parasysh rrethanat e shoqërisë së asaj kohe.

4. Brenda Qabesë ndodhen shtylla që mbajnë çatinë

Brendësia e Qabesë është më e thjeshtë nga sa mund të imagjinohet duke e parë nga jashtë. Brenda saj ndodhen shtylla prej druri që mbështesin strukturën e çatisë, ndërsa pjesë të mureve të brendshme janë të veshura me mermer.

5. Kiswah zëvendësohet rregullisht

Mbulesa e zezë e Qabesë quhet Kiswah. Ajo është e zbukuruar me ajete kuranore dhe kaligrafi të qëndisura me fije të arta dhe të argjendta. Tradita e mbulimit të Qabesë ka një histori shumë të gjatë.

6. Haxherul Esvedi përbëhet sot nga disa fragmente

Guri i Zi – Haxherul Esvedi, i vendosur në qoshen lindore të Qabesë, nuk paraqitet sot si një gur i vetëm i pandarë. Fragmentet e tij ruhen së bashku brenda një kornize argjendi.

7. Tavafi kryhet në drejtim të kundërt të akrepave të orës

Gjatë tavafit, besimtarët e mbajnë Qabenë në të majtë dhe kryejnë shtatë rrotullime rreth saj. Çdo rrotullim nis dhe përfundon në drejtimin e Haxherul Esvedit.

8. Qabeja nuk ishte kibla e parë e myslimanëve

Në periudhën e hershme të Islamit, myslimanët faleshin në drejtim të Bejt el-Makdisit në Jerusalem. Më pas, drejtimi i kiblës u ndryshua drejt Mesxhid el-Haramit dhe Qabesë në Mekë. Që prej asaj kohe, myslimanët në të gjithë botën orientohen drejt saj gjatë namazit.

9. Në pjesën e sipërme të Qabesë ndodhet një ulluk i veçantë

Në çatinë e Qabesë ndodhet Mizabi, ulluku përmes të cilit largohet uji i shiut nga çatia dhe derdhet në drejtim të Hixhr Ismailit.

10. Myslimanët drejtohen nga Qabeja, por nuk adhurojnë Qabenë

Ky është një dallim themelor në besimin islam. Myslimanët adhurojnë vetëm Allahun. Qabeja është kibla, drejtimi i përbashkët drejt të cilit ata orientohen gjatë namazit.

🌿 Një qytet, një kible, një histori që vazhdon

Meka është më shumë se një qytet.

Është një kujtim i gjallë i historisë së profetëve.
Është qyteti i Qabesë dhe Zemzemit.
Është vendi i Safas dhe Merves, i Mesxhid el-Haramit dhe i Haxhit.
Është një drejtim që bashkon zemrat e miliona besimtarëve.

Emri Meka përmendet në Kur’an, ndërsa qyteti përmendet gjithashtu me emrin Bekkah dhe përmes emërtimeve e përshkrimeve të tjera që lidhen me shenjtërinë dhe sigurinë e tij.

Meka është qyteti ku historia e Profetit Ibrahim a.s. dhe Ismailit a.s. lidhet me historinë e Profetit Muhamed ﷺ; ku trashëgimia e hershme e monoteizmit takohet me shpalljen e fundit.

Nga brezi në brez.
Nga shekulli në shekull.
Çdo ditë.
Pesë herë në ditë.

Drejt Mekës. Drejt Qabesë.

📍 Në rubrikën e ardhshme të ciklit “Qytetet Islame”, udhëtimi ynë vazhdon drejt Medinës së Ndritshme – qytetit të Profetit Muhamed ﷺ, qytetit të Hixhretit dhe një prej qendrave themelore të historisë së hershme islame.

🌿 Bota Islame
Qytetet Islame – Një udhëtim në historinë, qytetërimin, dijen dhe trashëgiminë islame.