Punimet për restaurimin e Xhamisë Hamza Bej, monumenti më i vjetër islam i ruajtur në Selanik, kanë përfunduar më 31 gusht 2026. Ndërtesa historike, e njohur nga banorët edhe si “Alkazar”, pritet të hapet për publikun gjatë dhjetëditëshit të parë të tetorit.
Ministria greke e Kulturës njoftoi se objekti do të funksionojë si monument i vizitueshëm dhe hapësirë kulturore, ku do të organizohen ekspozita kushtuar historisë së Selanikut. Nuk është njoftuar rikthimi i tij në funksionin fetar apo hapja për kryerjen e namazit.
Ekspozita e parë do të përmbajë fotografi të rralla të Selanikut të fillimit të shekullit XX, të realizuara nga fotografi dhe udhëtari zviceran Frédéric Boissonnas. Ajo po përgatitet nga Organizata Metropolitane e Muzeve të Arteve Pamore të Selanikut, MOMus, në bashkëpunim me Eforinë e Antikiteteve të Qytetit të Selanikut.
Ministrja greke e Kulturës, Lina Mendoni, e cila inspektoi ndërtesën pas përfundimit të punimeve, deklaroi se monumenti po i rikthehet qytetit pas më shumë se tri dekadash i mbuluar nga skelat. Sipas saj, një nga vështirësitë kryesore të projektit ishte gjendja strukturore e objektit.
Xhamia kishte pësuar dëmtime dhe ndryshime të shumta gjatë shekujve, ndërsa gjendja e saj u rëndua edhe nga tërmeti i Selanikut i vitit 1978. Restaurimi përfshiu përforcimin strukturor, ndërhyrjet në sallën e lutjes, portikun dhe oborrin, si edhe konservimin e dekorimeve dhe të pikturave murale.
Gjatë punimeve u zbuluan gjurmët e minares së dikurshme në anën jugore të ndërtesës, përgjatë rrugës Egnatia, si dhe gjetje të tjera arkeologjike. Këto zbulime kërkuan përshtatjen e disa pjesëve të projektit fillestar.
Projekti u financua nga Fondi i Rimëkëmbjes dhe Reziliencës. Sipas të dhënave zyrtare, buxheti i përgjithshëm arrinte në rreth 9,9 milionë euro.
Xhamia më e vjetër e ruajtur në Selanik
Xhamia Hamza Bej ndodhet në kryqëzimin e rrugëve Egnatia dhe Venizelou, pranë stacionit “Venizelou” të metrosë dhe përballë pazarit historik Bezesten.
Sipas mbishkrimit themelues, ndërtesa u ngrit në vitet 1467–1468, fillimisht si mesxhid me sallë lutjeje të mbuluar me kube dhe një portik në anën veriperëndimore. Ajo u ndërtua nga Hafsa Hatuni në kujtim të Hamza Beut.
Në mesin e shekullit XVI, objekti u zgjerua dhe u kthye në xhami të plotë, duke iu shtuar minarja dhe portiku rrethues. Në fund të atij shekulli u ndërtua edhe një oborr i rrethuar nga galeri në të katër anët.
Sipas Eforisë së Antikiteteve të Selanikut, ky oborr përbën një shembull të rrallë të arkitekturës osmane. Ai konsiderohet i vetmi i këtij lloji në një xhami të Ballkanit, jashtë disa komplekseve perandorake në Stamboll dhe Edrene.
Nga faltore në kinema
Pas vitit 1923, Xhamia Hamza Bej e humbi funksionin e saj fetar. Në vitin 1928 kaloi në pronësi private dhe më pas u përdor si qendër tregtare dhe kinema.
Emri “Alkazar”, me të cilin vazhdon të njihet nga shumë banorë të Selanikut, vjen nga kinemaja që funksionoi për disa dekada brenda saj. Përshtatja për përdorime tregtare dhe argëtuese solli ndërhyrje të shumta që ndryshuan ndjeshëm strukturën dhe pamjen e ndërtesës.
Objekti kaloi në pronësi të Ministrisë greke të Kulturës në vitin 2006. Një vit më vonë nisën punimet e dokumentimit, stabilizimit dhe mbrojtjes, për të arritur te restaurimi i plotë që përfundoi në gusht të këtij viti.
Hapja në tetor do ta bëjë monumentin përsëri të vizitueshëm pas dekadash mbylljeje. Megjithatë, Xhamia Hamza Bej nuk do t’i rikthehet funksionit për të cilin u ndërtua, por do të përdoret si hapësirë ekspozitash dhe veprimtarish kulturore.
Burime: Ministria greke e Kulturës – projekti i restaurimit; Eforia e Antikiteteve të Selanikut; ERT News
