Imam Buhariu, dijetari që gjurmoi rrugën e hadithit
Kur Imam Buhariu mbërriti në Bagdad, një grup dijetarësh të hadithit përgatiti një provë. Morën njëqind hadithe, ua përzien tekstet me zinxhirët e transmetimit dhe ua ndanë dhjetë njerëzve që t’ia lexonin me radhë. Sipas rrëfimit që përcjell Ibn Adiu, Buhariu i dëgjoi të gjithë. Pastaj iu kthye secilit, përsëriti transmetimet ashtu siç i kishte dëgjuar dhe tregoi se cili zinxhir i përkiste secilit tekst.
Prova e Bagdadit ndihmon të kuptojmë punën së cilës Buhariu i kushtoi jetën. Kur një thënie i atribuohej Profetit Muhamed ﷺ, dijetari duhej të njihte fjalët e transmetuara dhe të shqyrtonte rrugën që kishin përshkuar për të mbërritur deri tek ai.
Fëmijëria në Buhara dhe udhëtimet për dije
Ebu Abdullah Muhamed ibn Ismail el-Buhariu lindi në vitin 194 hixhri (810) në Buhara, në Uzbekistanin e sotëm. Nga emri i qytetit vjen edhe emërtimi el-Buhari. I ati vdiq kur Muhamedi ishte ende i vogël dhe ai u rrit nën kujdesin e nënës. Në vendlindje nisi të dëgjonte e të mësonte hadithe që në fëmijëri.

Rreth moshës gjashtëmbëdhjetëvjeçare shkoi për haxh me nënën dhe vëllanë. Pas haxhit qëndroi në Hixhaz për të vazhduar studimet. Më pas kërkimi i haditheve e çoi në Horasan, Irak, Sham dhe Egjipt. Në Damask mësoi nga Ebu Mushiri, ndërsa në Kufe dëgjoi hadithe nga Ebu Nuajm el-Fadl ibn Dukejni. Këto udhëtime i jepnin mundësi të dëgjonte të njëjtin transmetim nga mësues të ndryshëm dhe të krahasonte hollësitë.
Ndër mësuesit e tij ishin Ali ibn el-Mediniu, Ahmed ibn Hanbeli dhe Is’hak ibn Rahavejhi. Jetëshkrimet e lidhin këtë të fundit me zanafillën e Sahihut. Sipas rrëfimit të përcjellë për hartimin e veprës, Is’haku kishte shprehur nevojën për një përmbledhje të shkurtër kushtuar haditheve autentike. Buhariu e mori përsipër këtë punë.
Si e shqyrtonte një hadith
Në shkencën e hadithit, senedi është zinxhiri i njerëzve që kanë përcjellë një transmetim, ndërsa metni është teksti i tij. Buhariu shqyrtonte besueshmërinë dhe saktësinë e transmetuesve, nëse njëri e kishte marrë transmetimin nga tjetri dhe si krahasohej rrëfimi i tyre me versionet e tjera. Një ndryshim në emrin e transmetuesit ose në mënyrën si lidhen dy hallka mund të kërkonte rishqyrtimin e gjithë zinxhirit.

Në El-Xhami es-Sahih, të njohur si Sahihu i Buhariut, ai i renditi hadithet sipas temave. I njëjti transmetim mund të shfaqet në disa kapituj, sepse mund të ndihmojë në sqarimin e çështjeve të ndryshme. Përsëritjet dhe mënyra si dijetarët i llogaritën llojet e ndryshme të transmetimeve shpjegojnë pse numërimet e haditheve në vepër ndryshojnë.
Një shembull nga vetë Sahihu. Në librin e edukatës, Buhariu vendos një kapitull për begatinë në furnizim që lidhet me ruajtjen e lidhjeve farefisnore. Nën atë titull sjell hadithin e transmetuar nga Enes ibn Maliku, sipas të cilit Profeti ﷺ ka thënë: “Kush dëshiron t’i zgjerohet furnizimi dhe t’i zgjatet jeta, le t’i ruajë lidhjet farefisnore.” Titulli është zgjedhja e Buhariut dhe tregon cilën çështje ka veçuar ai nga hadithi. Sahihu i Buhariut, nr. 5986, përkthim në shqip.
Veprat përtej Sahihut
Et-Tarih el-Kebir mbledh të dhëna biografike për transmetuesit e haditheve. Një vepër e tillë ndihmon, për shembull, të dallohen dy transmetues me emra të ngjashëm. Sipas një dëshmie që i atribuohet Buhariut, ai punonte mbi librin që në rini, në Medinë, pranë varrit të Profetit ﷺ në netët me dritë hëne.
El-Edeb el-Mufred trajton sjelljen e përditshme, nga marrëdhëniet me prindërit te kujdesi për të afërmit dhe fqinjët. Transmetimet e kësaj përmbledhjeje vlerësohen individualisht.
Halk ef’al el-ibad trajton veprat e njerëzve. Vepra lidhet me një debat të kohës së Buhariut ku ai dallonte Kuranin si Fjala e Allahut nga veprimi i njeriut që e lexon atë.
Nxënësit që e përcollën veprën
Ndër nxënësit që e dëgjuan Sahihun drejtpërdrejt nga Buhariu ishte Muhamed ibn Jusuf el-Firebriu. Transmetimi i tij u bë baza e tekstit që ka mbërritur deri te ne. Në brezat pas tij, dijetarë si Kerime bint Ahmedi ua mësuan veprën nxënësve të tyre. Kerimja dha mësim në Mekë dhe ndihmoi që Sahihu të përhapej mes studiuesve që vinin atje. Shekuj më vonë, Ibn Haxher el-Askalaniu i kushtoi veprës komentin Fet’h el-Bari.
Nishapuri dhe vitet e fundit
Në Nishapur, ku dha mësim, Buhariu u përfshi në debatin për Kuranin dhe recitimin e tij. Jetëshkrimet japin versione të ndryshme për hollësitë e përplasjes. Pas saj u largua nga qyteti dhe u kthye në Buhara.
Sipas rrëfimit që përmbledh Enciklopedia Islame e Fondacionit Diyanet, guvernatori Halid ibn Ahmed i kërkoi Buhariut t’ia sillte librat në pallat dhe më pas të mbante mësime të veçanta për fëmijët e tij. Buhariu e


refuzoi kërkesën dhe shprehu gatishmërinë t’i mësonte bashkë me nxënësit e tjerë. Pas përkeqësimit të marrëdhënieve me guvernatorin, u largua nga Buharaja. Vdiq në vitin 256 hixhri (870) në Hartenk, pranë Samarkandit.
Kur hapim sot Sahihun, mund ta lexojmë një hadith duke ndjekur dy hollësi që Buhariu la në faqe. Zinxhiri na tregon kush ia përcolli kujt. Titulli i kapitullit na ndihmon të kuptojmë përse autori e vendosi hadithin pikërisht aty. / bota-islame.com




